In 'Er is geen God en Philipse is zijn profeet' wil Gert van den Brink het atheïsme ontmaskeren als onredelijk. Uitgever Kok wil de lezer op het achterplat nog laten geloven dat Van den Brink met filosofische argumenten betoogt dat het atheïsme van Philipse niet solide is en dat het christelijk geloof in redelijk en moreel opzicht een beter alternatief is.
Des te opmerkelijker dat die argumenten op cruciale momenten ontbreken. Van den Brink doorspekt zijn betoog doorlopend met citaten en verwijzingen, die een zekere eruditie moeten verraden. Van den Brink neemt ook regelmatig stelling maar komt in de 'onderbouwing' werkelijk niet veel verder dan: 1. het staat in de Bijbel; 2. de Bijbel is de openbaring van Gods woord aan de mens; 3. dus is het bij punt 1. gestelde waar. Even een letterlijk voorbeeld, zoals ze door het hele boek bij tientallen te vinden zijn, van het bedroevende niveau waarop de auteur zich beweegt:

"(...) Kan een christen dan bewijzen dat de Bijbel Gods openbaring is? Nee, dat kan hij niet. De Bijbel aanvaarden als Gods openbaring is en blijft een zaak van geloof. Tegelijk is het geen irrationeel geloof. Wie de Bijbel als openbaring aanvaardt, zal merken dat het heel plausibel is. Hetgeen in de Bijbel wordt geopenbaard, blijkt coherent met wat we weten uit andere kennisbronnen (zintuiglijke waarneming, geweten, moreel besef). De Bijbel blijkt aldus een betrouwbare kennisbron te zijn, en ons kennis te verschaffen over datgene wat we op geen andere wijze kunnen weten: wie God is, het morele karakter van de menselijke natuur, de eigenheid van gerechtigheid. Of hetgeen de Bijbel openbaart, standhoudt in de realiteit van het menselijke bestaan, zal de praktijk moeten uitwijzen. Na 2000 jaar christendom is het inmiddels gerechtvaardigd de validiteit van de basale christelijke opvattingen te erkennen. De gezegende invloed ervan is op vele terreinen merkbaar. De gezondheidszorg, onderwijs, de erkenning van de gelijkwaardigheid van alle mensen, onderwijs [de auteur noemt het in zijn opsomming van de zegeningen van het christendom twee keer; Grootinquisiteur], vrijheid, economie, wetenschap, de afschaffing van de slavernij – het zijn allemaal vruchten van het christelijk geloof." (Er is geen God en Philipse is zijn profeet, pp. 156-157).

Wereldvreemd
Je vraagt je na zo'n alinea in gemoede af waar Van den Brink is opgegroeid, waar hij naar school is gegaan (want dat zal toch wel?) en in welke wereld hij leeft. Met de aardse werkelijkheid heeft zijn denken in ieder geval niets van doen, zoals bovenstaand citaat laat zien: want sinds Darwin is Genesis niet meer letterlijk te nemen; de wetenschap heeft zich door de opkomst van het christendom vrijwel een millennium lang niet kunnen ontwikkelen; religie heeft helemaal niet bijgedragen aan gelijkwaardigheid van alle mensen, geloof brengt juist al eeuwen een bedenkelijke rangorde en gekunstelde deling aan: tussen gelovigen en anders- en niet-gelovigen, tussen mannen en vrouwen (SGP!), tussen blank en zwart, tussen hetero en homo, denk verder aan het fel beleden antisemitisme waarin protestanten en katholieken met elkaar wedijverden; slavernij en slavenhandel zijn eeuwenlang gelegitimeerd met citaten uit de Schrift en vrijheid is wel het allerlaatste begrip dat zich laat rijmen met religieuze dogma's. Het langdurige en uiterst gewelddadige conflict tussen katholieken en protestanten in Noord-Ierland is kennelijk ook helemaal aan Van den Brink voorbijgegaan.

Valkuil
Ook Van den Brink trapt in de valkuil van de Tweede Wereldoorlog en het Derde Rijk. Zijn redenering is als volgt: de atheïst ontkent het bestaan van een god en dus hebben begrippen als gerechtigheid en het laatste oordeel voor hem geen betekenis. Dat zou voor de daders van bijvoorbeeld oorlogsmisdaden, een vrijbrief inhouden om hun gang te kunnen gaan, en het zou de slachtoffers het uitzicht ontnemen op de ultieme veroordeling van hun beulen. Van den Brink: "Hitler en Göring bereikten met hun zelfmoord hun grootste triomf. Ze hebben hun leven lang gedaan wat ze wilden, overtraden alle normen, schonden de moraal, vermoorden mensen in willekeur. Maar toen het moment naderde van rekenschap, knepen ze er tussenuit. (...) Misschien moeten we nog een stap verder gaan, en erkennen dat zelfs in die gevallen dat nazi's zoals Rudolf Höss [de kampcommandant van Auschwitz, niet te verwarren met het nazi-kopstuk Rudolf Hess; Grootinquisiteur] wel gestraft zijn voor hun wandaden, er niet volkomen gerechtigheid is geschied. (...) Als er ooit gerechtigheid geschiedt, dan in het hiernamaals. En als er geen hiernamaals is, dan is er geen gerechtigheid." (Er is geen God en Philipse is zijn profeet, pp. 188-189).
Wat een flauwekul: velen zullen zonder veel aarzeling de voorkeur geven aan de tastbare aardse rechtspraak, met al z'n tekortkomingen en teleurstellingen, ook al kan de gepleegde misdaad daarmee niet ongedaan worden gemaakt, boven het vertrouwen op een 'laatste oordeel' waarvan het bestaan nimmer is aangetoond en dat uiterst onwaarschijnlijk is.
De valkuil waarin de godsdienstfilosoof kiepert, is uiteraard deze: Adolf Hitler en vrijwel de hele nazi-top waren niet atheïstisch, maar rooms-katholiek: dat christendom van Van den Brink heeft deze nazi's er dus niet van weerhouden hun genocide ten uitvoer te brengen. Sterker: hun antisemitisme vond daarin juist een krachtige voedingsbodem.

Bedenkelijke kwaliteit proza
En zo kan de lezer zich ergeren aan, dan wel vermaken met, 200 pagina's proza van bedenkelijke kwaliteit. Gert van den Brink is brutaal in zijn claims, dat kun je hem nageven, maar de geïnteresseerde lezer zal snel ontdekken dat de godsdienstfilosoof er niet in slaagt zijn beweringen aannemelijk te maken. Het Atheïstisch Manifest van Philipse wankelt geen moment, zoals de uitgever de lezer in de boekhandel nog beloofde, het is zelfs geen millimeter van zijn plaats gekomen. Het debat afgelopen april in de Jacobikerk was daarvan eigenlijk al de voorbode, getuige dit verslag en de videoregistratie.

Grootinquisiteur

Er is geen God en Philipse is zijn profeet, Gert van den Brink, Uitgeverij Kok, Kampen, 2010, ISBN 978 90 43 516518

Reacties (2)

2Q2         UUY      
T      L    F     WUY
E1J   TRY   AF4      
  3    Y      O   JEG
GQU         71I      

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze - www.mamboportal.com
All right reserved